MTBF ve MTTR nedir?
MTBF (mean time between failures, arızalar arası ortalama süre), bir ekipmanın bir arıza ile bir sonraki arasında ortalama ne kadar çalıştığını gösterir. MTTR (mean time to repair, ortalama onarım süresi) ise arızadan sonra ekipmanı yeniden çalıştırmak için gereken ortalama süredir.
MTBF güvenilirliği, MTTR ise bakım ekibinin müdahale hızını ölçer. İkisi birlikte ekipmanın kullanılabilirliğini açıklar.
Formüller
- MTBF = çalışma süresi ÷ arıza sayısı
- MTTR = toplam onarım süresi ÷ arıza sayısı
- Kullanılabilirlik = MTBF ÷ (MTBF + MTTR)
Sayısal örnek
Açıklayıcı bir örnektir; değerler hesap için uydurulmuştur.
| Aylık veriler | Değer |
|---|---|
| Planlanan süre | 500 saat |
| Arıza sayısı | 4 |
| Toplam onarım süresi | 20 saat |
| Çalışma süresi | 480 saat |
- MTBF = 480 ÷ 4 = 120 saat.
- MTTR = 20 ÷ 4 = 5 saat.
- Kullanılabilirlik = 120 ÷ (120 + 5) = %96; bu, 480 ÷ 500 ile de aynıdır.
Ortalama olarak makine 120 saat çalışır, arızalanır ve 5 saat durur. Kullanılabilirliği artırmanın iki yolu vardır: daha seyrek arızalanmak (daha yüksek MTBF) ya da daha hızlı onarmak (daha düşük MTTR).
Nasıl yorumlanır?
| Gösterge | Yön | Neyi gösterir |
|---|---|---|
| MTBF | Yüksek = daha iyi | Daha güvenilir ekipman, daha az arıza |
| MTTR | Düşük = daha iyi | Daha hızlı onarım, daha az duruş |
Aynı makineyi zaman içinde ya da benzer makineleri karşılaştırın. Yüksek MTBF ile birlikte yüksek MTTR, birkaç çok uzun arızayı gizleyebilir; tersi de olabilir. En çok ağırlık taşıyan makineleri bulmak için duruşların Pareto diyagramı iyi bir başlangıçtır.
MTBF, MTTF ve planlı duruşlar
- MTTF (mean time to failure, arızaya kadar ortalama süre), onarılmak yerine değiştirilen ögeler için kullanılır; lamba ya da rulman gibi.
- Önleyici bakım ve ürün değişimi gibi planlı duruşlar arıza değildir ve hesabın dışında kalır.
- Burada bahsedilen bakım kullanılabilirliğidir. OEE'deki kullanılabilirlik ise ürün değişimlerini ve diğer duruşları da içerir.
Nasıl iyileştirilir?
| MTBF'yi artırmak (daha az arıza) | MTTR'yi azaltmak (daha hızlı onarım) |
|---|---|
| Önleyici bakım ve planlı kontroller | Yedek parçaların hazır ve düzenli olması |
| Aşınmayı azaltan doğru yağlama | Onarım standartları ve net prosedürler |
| Otonom bakımlı TPM | Doğru araçlar ve eğitimli kişilerle hızlı teşhis |
| 5 Neden ve FMEA ile kök neden analizi | Onarımlara uygulanan hızlı kalıp değiştirme (SMED) teknikleri |
Her çağrıyı kaydeden bir andon, hesabın ham maddesini verir: her duruşun başlangıç saati, bitiş saati ve nedeni.
Sık yapılan hatalar
- Küçükler dahil tüm arızaları kaydetmemek.
- Planlı duruşları arıza saymak.
- Süreleri yaklaşık olarak kaydetmek.
- Kök neden analizini atlamak; böylece arızalar tekrar eder.
- Eylem planı olmadan göstergeleri izlemek.
Sık sorulan sorular
MTBF nedir?
Arızalar arası ortalama süre: dönem içindeki çalışma süresinin arıza sayısına bölünmesidir.
MTTR nedir?
Ortalama onarım süresi: toplam onarım süresinin arıza sayısına bölünmesidir.
MTBF ve MTTR ile kullanılabilirlik nasıl hesaplanır?
Kullanılabilirlik = MTBF ÷ (MTBF + MTTR). Örnekte 120 ÷ 125 = %96.
MTBF ile MTTF arasındaki fark nedir?
MTBF onarılabilir ekipmanlar içindir; MTTF ise arızadan sonra değiştirilen ögeler içindir.
Önleyici bakım duruşları MTBF'ye dahil mi?
Hayır. Planlı duruşlar arıza değildir ve hesabın dışında kalmalıdır.
Kaynaklar
- SMITH, D. J. Reliability, Maintainability and Risk. Oxford: Butterworth-Heinemann.
- MOUBRAY, J. Reliability-Centered Maintenance. New York: Industrial Press.
- IEC 60050-192. International Electrotechnical Vocabulary: Dependability. Geneva: IEC.
- NIST/SEMATECH. e-Handbook of Statistical Methods: Assessing Product Reliability. https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/apr/apr.htm
Aksi belirtilmedikçe kaynaklar İngilizcedir.
Daha fazlası için
Yazar hakkında
Lean Manufacturing ve davranış yönetimi uzmanı
Otomotiv ve metal-mekanik sektöründe (GM ve Dana) 20 yılı aşkın deneyim; 2006'dan beri Lean Manufacturing uygulayıcısı. SENAI eğitmeni ve Brezilya'nın Brasil Mais Produtivo programının mentoru olarak 50'den fazla şirkete danışmanlık, eğitim ve denetim hizmeti verdi; kaliteyi, verimliliği ve insan gelişimini bir araya getiriyor.
