QFD ve Kalite Evi nedir
QFD (Quality Function Deployment, kalite fonksiyon yayılımı), müşterinin sesini ölçülebilir teknik gereksinimlere çeviren bir yöntemdir; Kalite Evi ise bağlantıyı kuran matristir: satırlarda müşterinin istedikleri, sütunlarda mühendisliğin bunu nasıl sağlayacağı. Çıktı, sayısal hedefli, sıralanmış bir teknik karakteristik listesidir.
Yöntem, 1960'lardan itibaren Japonya'da Yoji Akao tarafından geliştirilmiş ve Batı'da Hauser ile Clausing'in 1988 tarihli “The House of Quality” makalesi sayesinde tanınmıştır.
Evin bölümleri
- Müşteri gereksinimleri (“ne”): satırlar; müşterinin kendi sözcükleriyle yazılır. Anketlerden, şikâyetlerden ve ziyaretlerden gelir ve yakınlık diyagramıyla gruplanabilir.
- Önem: müşterinin her gereksinime verdiği 1 ile 5 arası puan.
- Teknik karakteristikler (“nasıl”): sütunlar; her zaman ölçülebilir ve birimli.
- İlişki matrisi: her karakteristiğin her gereksinime ne kadar hizmet ettiği; 9 (güçlü), 3 (orta), 1 (zayıf) veya boş ölçeğinde.
- Çatı: karakteristikler arasındaki pozitif veya negatif korelasyonlar.
- Rekabet değerlendirmesi: ürününüzün ve rakiplerin nasıl performans gösterdiği; kıyaslamadaki (benchmarking) gibi.
- Öncelik ve hedefler: sütun başına ağırlıklı toplam ve her karakteristiğin hedef değeri.
Örnek: kablosuz akülü matkap
Bir elektrikli el aleti üreticisinden varsayımsal örnek. Beş müşteri gereksinimi, beş teknik karakteristik ve aralarındaki 9-3-1 ilişkisi:
| Müşteri gereksinimi | Önem | Akü (Ah) | Ağırlık (kg) | Tork (N·m) | Şarj süresi (dk) | Titreşim (m/s²) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tam bir vardiya dayanır | 5 | 9 | — | 3 | 1 | — |
| Hafiftir | 4 | 3 | 9 | 1 | — | — |
| Büyük vidaları sürer | 4 | 3 | 1 | 9 | — | — |
| Hızlı şarj olur | 3 | 1 | — | — | 9 | — |
| Eli yormaz | 3 | — | 3 | 1 | — | 9 |
| Puan | 72 | 49 | 58 | 32 | 27 | |
| Göreli ağırlık | %30,3 | %20,6 | %24,4 | %13,4 | %11,3 |
Sütun puanı = Σ (önem × ilişki)
Akü için: 5 × 9 + 4 × 3 + 4 × 3 + 3 × 1 = 45 + 12 + 12 + 3 = 72. Sütun toplamları 72 + 49 + 58 + 32 + 27 = 238 eder ve göreli ağırlık, puanın 238'e bölünmesidir. Örneğin 72 ÷ 238 = %30,3.
Okuma basittir: akü kapasitesi (%30,3) ve tork (%24,4) ağırlığın yarısından fazlasını (%54,6) taşır ve mühendislik çabasını önce hak eder.
Çatı ve hedefler
Çatı, karakteristikler arasındaki çatışmaları gösterir. Örnekte dört negatif korelasyon bir tasarım kararı gerektirir:
- Akü × ağırlık: daha fazla kapasite ağırlık ekler.
- Tork × ağırlık: daha güçlü bir motor daha ağırdır.
- Tork × titreşim: daha fazla tork daha çok titreşim eğilimi yaratır.
- Akü × şarj süresi: daha büyük bir akü daha uzun sürede şarj olur.
Öncelikler ve çatı ile hedefler belirlenir (örnek için varsayımsal değerler):
| Karakteristik | Yön | Bugün | Hedef |
|---|---|---|---|
| Akü kapasitesi | yüksek | 2,0 Ah | 4,0 Ah |
| Maksimum tork | yüksek | 45 N·m | 60 N·m |
| Ağırlık | düşük | 1,9 kg | 1,6 kg |
| Şarj süresi | düşük | 90 dk | 45 dk |
| Sap titreşimi | düşük | 4,0 m/s² | 2,5 m/s² |
Daha düşük ağırlıkta daha büyük akü, ancak hücre veya motor teknolojisi değişikliğiyle mümkündür. Matrisin üretim takımlarından önce, erkenden zorladığı tartışma tam olarak budur.
QFD'nin dört fazı
Yukarıda anlatılan ev birincisidir. Tam QFD, gereksinimleri üretim sahasına kadar indirir:
| Ev | Satırlar (ne) | Sütunlar (nasıl) | Örnek |
|---|---|---|---|
| 1. Ürün planlama | Müşteri gereksinimleri | Teknik karakteristikler | 45 dakika veya daha kısa sürede şarj |
| 2. Parça yayılımı | Kritik karakteristikler | Parça karakteristikleri | Hücre ve şarj cihazı şartnamesi |
| 3. Süreç planlama | Parça karakteristikleri | Süreç operasyonları | Akü bağlantılarının kaynağı |
| 4. Üretim planlama | Kritik operasyonlar | Üretim kontrolleri | İş talimatı ve kontrol planı |
Kritik karakteristikler ayrıca FMEA'yı ve APQP çıktılarını besler.
Ne zaman kullanılır
- Yeni ürün geliştirme veya büyük bir yeniden tasarım.
- Net bir teknik nedeni olmayan tekrarlayan müşteri şikâyetleri.
- Neyi ölçeceğini seçmek için, DMAIC'deki gibi tanımlama ve ölçme fazlarındaki Altı Sigma projeleri.
Sık yapılan hatalar
- Gereksinimleri ihtiyaç yerine çözüm olarak yazmak (“lityum akü kullan”).
- Birimi ve hedefi olmayan, doğrulanamaz sütunlar.
- Matrisi müşteri verisi olmadan yalnızca iç görüşlerle kurmak.
- 40 satır ve 60 sütunluk dev bir ev: önemli gereksinimlerle sınırlı kalın.
- Puanı matematiksel kesinlik saymak: sütunlar arasındaki küçük farklar belirleyici değildir.
- Çatıyı yok sayıp çatışmaları ancak prototipte keşfetmek.
Sonraki adım: hazırlık aşamasındaki bir ürün seçin, önem derecesiyle 5 müşteri gereksinimi listeleyin ve 9-3-1 matrisini 5 ölçülebilir karakteristik üzerinde deneyin.
Sık sorulan sorular
QFD nedir?
Quality Function Deployment; müşteri ihtiyaçlarını teknik gereksinimlere, ardından parçalara, süreçlere ve kontrollere dönüştüren yöntem.
Kalite Evi nedir?
QFD'nin ilk matrisi. Müşteri gereksinimlerini (satırlar) teknik karakteristiklerle (sütunlar) çaprazlar ve üstünde bir korelasyon çatısı bulunur.
Her karakteristiğin önceliği nasıl hesaplanır?
Sütun boyunca gereksinimin önemi çarpı ilişkinin (9, 3 veya 1) toplanmasıyla. Örnekteki akü için: 5×9 + 4×3 + 4×3 + 3×1 = 72.
QFD'yi kim yarattı?
1960'lardan itibaren Japonya'da Yoji Akao. Hauser ve Clausing, Kalite Evi'ni 1988'de Batı'da yaygınlaştırdı.
QFD ile FMEA arasındaki fark nedir?
QFD, ürünün müşteriye ne sunması gerektiğini tanımlar. FMEA, ürün veya sürecin bunu sunmakta nasıl başarısız olabileceğini analiz eder.
Evde kaç gereksinim olmalı?
Genellikle öncelik verilmiş 5 ile 20 gereksinim. Bunun ötesinde matrisi okumak ve sürdürmek zorlaşır.
Kaynaklar
- AKAO, Y. Quality Function Deployment: Integrating Customer Requirements into Product Design. Cambridge: Productivity Press, 1990.
- HAUSER, J. R.; CLAUSING, D. The House of Quality. Harvard Business Review, May-June 1988.
- REVELLE, J. B.; MORAN, J. W.; COX, C. A. The QFD Handbook. New York: Wiley, 1998.
- COHEN, L. Quality Function Deployment: How to Make QFD Work for You. Reading: Addison-Wesley, 1995.
Aksi belirtilmedikçe kaynaklar İngilizcedir.
Yazar hakkında
Lean Manufacturing ve davranış yönetimi uzmanı
Otomotiv ve metal-mekanik sektöründe (GM ve Dana) 20 yılı aşkın deneyim; 2006'dan beri Lean Manufacturing uygulayıcısı. SENAI eğitmeni ve Brezilya'nın Brasil Mais Produtivo programının mentoru olarak 50'den fazla şirkete danışmanlık, eğitim ve denetim hizmeti verdi; kaliteyi, verimliliği ve insan gelişimini bir araya getiriyor.
